كار و تلاش برنامه‌ريزى كرده و انسان خود براى همين منظور آفريده شده است و البته شكى نيست كه انسان براى انجام كار نيك و نه كار بد آفريده شده است . ( فأقدم على ما نهاه عنه موافاة لسابق علمه ) خداوند از پيش مىدانست كه آدم عليرغم نهى و پرهيز خداوند از آن درخت مىخورد . گاهى پرسيده مىشود كه علم خداوند همانند اراده وى هرگز نادرست از كار درنمىآيد ؛ بنابراين اگر خدا از پيش مىداند كه انسان گناه مىكند و از اوامر و نواهى وى سرپيچى مىكند ، پس اين به آن معنى است كه اراده انسان مغلوب علم خداوند است و انسان اختيارى از خويش ندارد ؛ بلكه مجبور است . پس چگونه كيفر و مجازات وجود دارد ؟ در پاسخ گفته مىشود كه تفاوتى بزرگ بين اين دو تعبير است : علم خداوند به انجام كار زشت از سوى بنده و علم خداوند به انجام كارى بد صرف‌نظر از اراده انجام‌دهنده آن . روشن است كه علم نخست تنها از وقوع حادثه مورد نظر در زمان حال يا آينده خبر مىدهد ؛ همانند علم استاد به اين كه دانش‌آموز كوشايش آينده‌اى درخشان خواهد داشت و يا اين كه گاه مىدانيم مهمانى از غذاى مشخصى خوشش نمىآيد و . . . اما علم نوع دوم از وقوع رخداد مورد نظر خبر نمىدهد بلكه علت وجود آن است . . . به‌عبارت ديگر بين اين دو گفته تفاوت است : مىدانم زيد

--> - نك : بقره / 2 : 83 و 277 ؛ آل عمران / 3 : 57 ؛ نساء / 4 : 57 و 123 ؛ مائده / 5 : 9 ، 69 و 93 ؛ اعراف / 7 : 9 ، 4 و 42 ؛ رعد / 13 : 29 ؛ ابراهيم / 14 : 23 ؛ اسراء / 17 : 9 ؛ كهف / 18 : 9 و 30 .